Bài viết được thực hiện bởi Pepper, Marketing & Growth, Alephium.
Dưới đây là bản dịch bằng Tiếng Việt thực hiện bởi Cộng Đồng Alephium Việt Nam:
Xin chào và chào mừng bạn! Đây là bài viết chuyên mục thứ 3 của Pepper, Trưởng bộ phận Marketing & Growth của chúng tôi. Bài gần nhất của anh ấy bàn về cách các mô hình tạo phí có thể sẽ dần thay thế thiết kế lạm phát trong một thị trường đang bão hoà bởi những người tham gia chất lượng thấp và các đối thủ tập trung. Bài bình luận mới này tiếp nối chủ đề đó, tập trung kỹ hơn vào những rủi ro của các L1 có cấp phép.
Lưu ý: Những quan điểm và ý kiến trong chuyên mục này thuộc về tác giả và có thể không phản ánh lập trường chính thức của Alephium.
Tôi đã thấy một làn sóng hào hứng trở lại với các blockchain Layer 1 trên Crypto Twitter và các kênh truyền thông Web3 trong năm ngoái. Đáng tiếc là, như tôi từng viết trong một bài trước, mặt tích cực của xu hướng này lại đi kèm một thực tế đáng lo không kém: giờ đây có quá nhiều blockchain “công khai” nhưng đứng sau là các tập đoàn.
Những blockchain này, được hậu thuẫn bởi Google, Circle, Stripe và nhiều bên khác, ưu tiên tuân thủ và cơ chế cấp phép hơn là phi tập trung.
Chúng đưa ra một lời mời gọi đầy mê hoặc: tốc độ và “an toàn” theo chuẩn tổ chức. Nhưng đó là một cái bẫy. Đó là một Trojan horse.
Với các builder và nhà đầu tư vẫn tin và vẫn cam kết với những nguyên tắc DeFi mang tinh thần “Satoshi”, các L1 mới kiểu này là một mối đe doạ mang tính tồn vong. Chúng phá huỷ tận gốc giá trị cốt lõi của khả năng kết nối tự do của các giao thức. Thay vào đó, chúng cung cấp một nơi tập trung duy nhất và một “kill-switch” cho mọi ứng dụng được xây trên chúng.
Theo cách tôi nhìn nhận: khoảnh khắc các layer nền chấp nhận chỉ một cơ chế cấp phép, toàn bộ hệ sinh thái sẽ nhận rủi ro kiểm duyệt. Nó bị “nhiễm” rủi ro ngay từ gốc. Bạn có thể gọi tôi là người của thời đại cũ, nhưng điều này là không thể chấp nhận.
Xương sống của DeFi: Khả năng kết nối trustless giữa các giao thức
Giá trị sử dụng của DeFi được định nghĩa bởi khả năng kết hợp (composability) vốn có của nó.
Với tôi, điều này nghĩa là khả năng để các dApp khác nhau có thể “ăn khớp”, tương tác và lồng ghép với nhau mà không cần cấp quyền, cũng không phải đặt niềm tin vào các trung gian. Tất cả những mảnh DeFi thú vị như giao thức lending, DEX, stablecoin, hoàn toàn có thể và cũng nên cùng tồn tại, vận hành tự động.
Sự tự do để mô hình này hoạt động dựa trên hai trụ cột triết học cốt lõi của Web3: permissionlessness và credible neutrality.
Một hệ thống permissionless cho phép bất kỳ ai, ở bất kỳ đâu, tương tác với hệ thống vào bất kỳ lúc nào. Còn credible neutrality nghĩa là giao thức L1 không thể phân biệt đối xử, ủng hộ hay chống lại bất kỳ người dùng, giao dịch, hoặc kết quả nào.
Kiến trúc của một L1 có cấp phép bảo đảm rằng cả hai trụ cột này sẽ bị vi phạm và vì thế nó tấn công trực tiếp vào tính cốt lõi của tiềm năng đổi mới trong DeFi.
Threat Model: Cơ chế “kill-switch” nằm ngay ở Layer 1
Hãy diễn đạt theo cách khác. Khi một doanh nghiệp xây một Layer nền được thiết kế tập trung ngay từ đầu, họ đã đưa vào một lỗi an ninh mang tính nền tảng, thứ sẽ phá huỷ khả năng kết hợp nguyên thủy. Đây chính là một “kill-switch” mà mọi dApp sẽ phải ảnh hưởng.
Hãy tưởng tượng một blockchain áp dụng Know Your Customer (KYC), hoặc được bảo vệ bởi một bộ validator Proof-of-Authority nhỏ và có danh tính rõ ràng. Để đáp ứng một yêu cầu từ cơ quan quản lý, thực thể tập trung đó có thể bị buộc phải đóng băng một địa chỉ hoặc kiểm duyệt một giao dịch cụ thể.
Hệ quả là thảm hoạ đối với toàn bộ các ứng dụng được xây dựng trên chính Layer đó.
Sự ràng buộc của dApp
Một DEX xây trên L1 có những yêu cầu cấp phép không còn có thể đảm bảo rằng tiền của người dùng, dù được “bảo vệ” bởi logic smart contract, là an toàn. Tầng giao thức hoàn toàn có thể khiến UTXO input trở nên không thể chi tiêu, hoặc chặn giao dịch không cho được đưa vào block.
Token bị tập trung hoá
Mọi loại token được mint hoặc chuyển trên chain này đều phải chịu quyền hạn của cùng một thực thể trung tâm. Tính bất biến của token và khả năng chống tịch thu lập tức bị xâm hại, vì Layer 1 có thể “đá” chủ sở hữu token ra khỏi hệ thống mà người dùng không thể phản kháng.
Bạn không tin ư? Điều này đã xảy ra rồi và xảy ra với cả những chain rất lớn.
Một nghiên cứu gần đây cho thấy một số blockchain đã tích hợp sẵn khả năng “blacklist” địa chỉ ví, về bản chất là đóng băng tiền của chính người dùng. Blockchain Sui đã làm việc đó công khai sau một vụ hack, khiến hàng loạt câu hỏi xuất hiện và gây quan ngại đáng kể. Việc này đã truyền cảm hứng cho nghiên cứu từ ByBit, nơi họ điều tra một báo cáo liên quan tới 166 blockchain. Kết quả khiến cả tôi cũng phải giật mình.
Giá trị bị thu gôm về những nhóm nhỏ
Mô hình kinh tế của hệ thống chuyển từ việc tạo ra của cải tập thể (đúng tinh thần Web3) sang tạo ra quyền kiểm soát cho số ít. Sự tiện lợi của tốc độ được trả bằng cái giá là từ bỏ cả tính phi tập trung lẫn quyền tự chủ vốn dĩ là bản chất của blockchain phi tập trung công khai.
Cần nhắc lại: chỉ cần một Layer trong nền tảng gốc là “permissioned”, Layer cấp phép đó sẽ hoạt động như một “kill-switch” cho mọi dApp được xây dựng trên nó, phá huỷ giá trị sử dụng, an ninh và khả năng chống kiểm duyệt của hệ thống. Nếu tôi đang xây một dApp, tôi sẽ cực kỳ lo lắng về việc chain đó có thật sự phi tập trung hay không.
Alephium: Nền tảng trung lập đáng tin cậy, không bị thoả hiệp bởi cơ chế cấp phép
Hành trình của Alephium bắt đầu rất lâu trước khi tôi gia nhập đội ngũ. Nhưng tôi thực sự được truyền cảm hứng bởi những gì Alephium đã trở thành, những gì đã đạt được và theo một cách đầy nguyên tắc, khi xây dựng “thuốc giải” cần thiết cho cái bẫy tuân thủ mà tôi vừa nói.
Quyết định của core team: xây một layer blockchain mới từ đầu, tránh lối tắt tương thích EVM và loại bỏ những yêu cầu cấp phép của các chain đời cũ, là một cam kết rõ ràng với sự thuần khiết về triết học và tính toàn vẹn về cấu trúc. Điều này gần hơn nhiều với Web3 mà bạn và tôi từng được hứa hẹn, hoặc ít nhất là thứ Web3 mà chúng ta nghĩ mình sẽ nhận được, dù phần lớn mọi người vẫn chưa nhận ra.
Alephium đảm bảo tính trung lập đáng tin cậy và sự tự do phát triển không cần ràng buộc bằng cách đặt hai nguyên tắc này vào chính trái tim của công nghệ lõi. Thiết kế này khiến “kill-switch” không bao giờ có thể trở thành một phần trong cấu trúc của Alephium.
PoW bảo đảm phi tập trung
Bằng việc thừa hưởng và mở rộng Proof-of-Work, Alephium bảo đảm rằng đồng thuận được phân phối toàn cầu trong mạng lưới miner mở, thay vì bị tập trung vào một nhóm nhỏ validator doanh nghiệp được “chọn mặt gửi vàng” và các “người quen”. Cấu trúc này tự thân đã kháng kiểm duyệt từ doanh nghiệp hay chính trị tốt hơn.
sUTXO bảo đảm an ninh
Mô hình sUTXO và Virtual Machine (VM) được thiết kế riêng của chúng tôi được tạo ra để ưu tiên an ninh trong smart contract. Nền tảng này bền vững ngay từ thiết kế, giúp ngăn chặn nhiều kiểu khai thác smart contract ngay ở tầng VM, đảm bảo phần lớn an ninh của hệ thống bằng toán học, thay vì dựa vào một dạng giám sát tập trung (và vì thế đã bị chi phối bởi những bên trung gian).
Mở rộng hiệu năng mà không phân mảnh rời rạc
Công nghệ sharding Blockflow của Alephium bảo đảm hiệu năng cao và phí thấp. Đây là những lợi ích thực dụng mà các L1 doanh nghiệp hay quảng bá, nhưng Alephium cung cấp chúng mà không cần độ phức tạp như cross-chain, cũng không phải hy sinh tính phi tập trung.
Bạn còn nhớ khi tôi nói về “Web3 mà chúng ta hằng mong đợi” không?: nó đáng lẽ phải trông như thế này.
Một lựa chọn vững vàng cho builder
Sự trỗi dậy của các “Layer doanh nghiệp” và blockchain có cấp phép buộc mọi builder Web3 phải đưa ra một lựa chọn mang tính hệ tư tưởng. Bạn xây trên một nền tảng nhanh và tiện, nhưng tích hợp sẵn “kill-switch”, hay bạn xây trên một nền tảng được thiết kế để trường tồn, tự chủ và an ninh? Nghe có vẻ “khó” đấy!
Tôi cho rằng công nghệ lõi của Alephium, từ đồng thuận PoW đến mô hình sUTXO, loại bỏ các rủi ro mang tính hệ thống vốn phổ biến ở nhiều nền tảng khác. Chúng tôi cung cấp một lựa chọn mở duy nhất được xây dựng có cấu trúc để tồn tại qua nhiều thế hệ, bảo đảm rằng công sức của developer hôm nay sẽ không bị thoả hiệp bởi một cuộc bỏ phiếu trong phòng họp hội đồng quản trị vào ngày mai
Tìm hiểu thêm về Alephium:
Cộng Đồng Alephium Việt Nam 🇻🇳
Twitter | Telegram | Instagram | Threads | Medium | YouTube
Alephium Official 🌏
Website | Docs | GitHub | Twitter | Discord| Whitepaper | Ecosystem
This is a community-run blog for third-party contributors. The views expressed here are those of the authors and do not reflect the official Alephium project. This content is for informational purposes only and does not constitute financial, legal or investment advice. Cryptocurrency carries risk and is highly volatile. Information may be incomplete or outdated. Always conduct your own research. We disclaim liability for any loss or damage resulting from reliance on this article.
