Bài viết dựa trên quan điểm của Mo Aalabou, Nhà sáng lập Factor & 1450 Digital
Đây là blog do cộng đồng vận hành, dành cho người đóng góp bên thứ ba. Các quan điểm được trình bày tại đây là quan điểm của tác giả và không phản ánh lập trường chính thức của dự án Alephium.
Nội dung này chỉ nhằm mục đích cung cấp thông tin và không cấu thành lời khuyên tài chính, pháp lý hoặc đầu tư. Tiền mã hóa luôn tiềm ẩn rủi ro và có mức độ biến động cao. Thông tin có thể chưa đầy đủ hoặc đã lỗi thời. Hãy luôn tự nghiên cứu trước khi đưa ra bất kỳ quyết định nào.
Chúng tôi không chịu trách nhiệm đối với bất kỳ tổn thất hoặc thiệt hại nào phát sinh từ việc dựa vào nội dung trong bài viết này.
Có một quan điểm về RWA rằng người ta xem token hóa là đích đến cuối cùng: đưa tài sản lên on-chain, khiến nó có thể giao dịch, rồi gọi đó là thành công. Tôi hiểu vì sao cách nhìn này lại trở nên phổ biến. Trong những ngày đầu, chỉ riêng việc chứng minh rằng một trái phiếu được token hóa, hay một công cụ tín dụng có thể tồn tại trên blockchain công khai, đã là một bước tiến có ý nghĩa.
Nhưng quá trình xây dựng Factor đã dạy tôi rằng token hóa thực ra chỉ là điểm khởi đầu. Vấn đề khó hơn, yếu tố quyết định liệu dòng vốn tổ chức có nghiêm túc nhìn nhận lĩnh vực này hay không, nằm ở điều gì xảy ra khi giao dịch được hoàn tất. Cụ thể hơn, điều gì xảy ra khi quá trình hoàn tất giao dịch đó diễn ra khi thị trường biến động mạnh.
Câu hỏi này đang dẫn dắt mọi thứ chúng tôi xây dựng và cũng nên là tiêu chuẩn để toàn ngành đánh giá các lựa chọn hạ tầng ở từng lớp của stack.
Khoảng Lệch Mà Token Hóa Chưa Giải Quyết Được
Tính bằng tháng so với tính bằng phút
Các đợt thanh lý trong DeFi thường diễn ra trong vài phút. Trong khi đó, các khoản phải thu từ hóa đơn, lớp tài sản cốt lõi mà Factor đang xây dựng xoay quanh, lại có chu kỳ thanh toán kéo dài từ 30 đến 90 ngày.
Token hóa không làm thay đổi thực tế đó. Nó chỉ biến khoảng lệch này thành một thứ có thể được lập trình và quản lý bằng smart contract. Điều này rất hữu ích, nhưng không có nghĩa là vấn đề đã biến mất.
Trong thực tế, khi bạn dùng một khoản phải thu đã được token hóa làm tài sản thế chấp trong một giao thức DeFi, bạn đang tạo ra một khoảng lệch thời gian mang tính cấu trúc. Một bên là điều smart contract kỳ vọng có thể xảy ra gần như ngay lập tức. Bên còn lại là dòng tiền thực tế từ hóa đơn, vốn cần thời gian để được thanh toán.
Tại Factor, chúng tôi chọn cách thiết kế để khoảng lệch này được nhìn thấy rõ ràng, thay vì cố che giấu nó. Đó là lý do chúng tôi sử dụng cơ chế rút tiền theo từng epoch.
Nhà đầu tư crypto biết trước lịch rút tiền của mình. Các công ty bao thanh toán cũng hiểu rõ chu kỳ thu tiền từ các khoản phải thu.
Khoảng lệch vẫn tồn tại, nhưng nó trở nên có thể dự đoán đối với cả hai phía. Và với dòng vốn tổ chức, điều họ cần nhất không phải lúc nào cũng là tốc độ, mà là khả năng dự đoán.
Vá Khoảng Lệch Bằng Cách Chồng Thêm Nhiều Lớp
Hành động đầu tiên cho vấn đề này là xây thêm các cơ chế bù đắp. Ví dụ như hệ thống đấu giá on-chain, các nhà cung cấp thanh khoản chuyên biệt, các tuyến định tuyến giữa nhiều mạng lưới, hoặc các lớp hoàn tất giao dịch riêng được thiết kế để nối khoảng cách giữa thời gian tất toán ngoài đời thực và nhu cầu có kết quả cuối cùng gần như tức thì trong DeFi.
Nếu nhìn riêng lẻ, mỗi giải pháp này đều có lý về mặt kỹ thuật. Nhưng vấn đề nằm ở tổng thể mà chúng tạo ra.
Nếu mỗi loại tài sản mới đều cần thêm một lớp xử lý riêng để hoàn tất giao dịch, chúng ta không thật sự mở rộng hạ tầng tài chính. Chúng ta chỉ đang làm tăng số lượng điểm tích hợp, điểm phụ thuộc và điểm có thể phát sinh sự cố.
Và cần nhớ rằng mỗi điểm như vậy đều làm tăng độ phức tạp, độ trễ và rủi ro vận hành. Các quỹ chuyên nghiệp sẽ nhìn thấy những rủi ro đó và đưa chúng vào cách họ định giá.
Sự Phân Mảnh Trong Hoàn Tất Giao Dịch Tạo Ra Rủi Ro Đòn Bẩy Ẩn
Khi thị trường giảm mạnh, các rủi ro bắt đầu đi cùng nhau
Một trong những rủi ro khó thấy nhất của kiến trúc hoàn tất giao dịch nhiều lớp là các thành phần trong hệ thống không thật sự độc lập với nhau.
Giả định về bridge, phụ thuộc vào oracle, các pool thanh khoản dùng cho đấu giá, nhìn trên sơ đồ thì mỗi phần có vẻ tách biệt. Nhưng điều nhiều người chưa nhận ra là khi thị trường chịu áp lực lớn, những phần này lại bắt đầu có tương quan với nhau.
Một sự kiện thanh lý có thể đồng thời làm nhu cầu sử dụng bridge tăng vọt, khiến oracle bị chậm và làm thanh khoản trong các phiên đấu giá trở nên mỏng hơn. Đây không phải là một kịch bản xa vời. Đó chính là kiểu điều kiện thường xuất hiện trong các giai đoạn thị trường căng thẳng.
Một hệ thống trông có vẻ được phân tán tốt trong điều kiện bình thường có thể đột ngột bộc lộ các mối liên kết rủi ro khi thị trường biến động mạnh. Và trớ trêu là, đó lại chính là lúc bạn cần các thành phần trong hệ thống tách biệt với nhau nhất. Khi đó, sự cố có thể lan rất nhanh.
Điều mà dòng vốn tổ chức sẽ tính vào rủi ro
Dòng vốn tổ chức không chỉ đánh giá rủi ro tín dụng và rủi ro thị trường. Họ còn đánh giá cả rủi ro vận hành và rủi ro hạ tầng.
Một quy trình hoàn tất giao dịch phải phụ thuộc vào ba dịch vụ bên ngoài, đi qua hai mạng lưới khác nhau, rồi dựa thêm vào một cơ chế đấu giá với độ sâu thanh khoản thay đổi liên tục, không phải là một quy trình mà các tổ chức có thể tự tin thẩm định.
Cơ hội của RWA vẫn rất lớn. Nhưng để nắm bắt cơ hội đó, hạ tầng phải vận hành một cách ổn định và có thể dự đoán trong những thời điểm quan trọng nhất. Những thời điểm đó không phải là điều kiện thị trường trung bình, mà là các tình huống cực đoan.
Đối với các đội ngũ quản lý ngân quỹ của tổ chức, chỉ số thông lượng không quan trọng bằng việc hệ thống có thể thực thi nhất quán hay không, đặc biệt vào đúng thời điểm bộ máy quản trị rủi ro của họ cần hành động.
Một Stack RWA Đáng Tin Cậy Thực Sự Cần Gì?
Ít thành phần chuyển động hơn nên là một nguyên tắc thiết kế
Tại Factor, những quyết định kiến trúc mang tính bền vững nhất theo thời gian là những quyết định giúp giảm số lượng thành phần có thể hỏng một cách độc lập.
Đây không phải là một nguyên tắc kỹ thuật mới lạ. Đây chỉ là tư duy hệ thống cơ bản, được áp dụng vào một lĩnh vực còn khá mới.
Với hạ tầng RWA, điều đó dẫn đến một vài nguyên tắc thực tế:
Minting, giao dịch và hoàn tất giao dịch nên diễn ra trong cùng một môi trường thực thi. Với các khoản phải thu từ hóa đơn, điều này có nghĩa là ngay khi một công ty thanh toán tải lên và xác minh một khoản phải thu, đường đi từ tài sản đó đến một pool được cấp vốn nên có càng ít điểm chuyển giao càng tốt. Mỗi ranh giới giữa hai hệ thống đều là nơi một hóa đơn có chu kỳ 30 ngày có thể biến thành một quy trình hoàn tất kéo dài 45 ngày.
Cách giao dịch được hoàn tất cần có tính xác định, đặc biệt ở cấp độ pool. Các pool của Factor có lợi suất cố định và lịch rút tiền theo từng epoch. Cam kết đó chỉ có ý nghĩa với nhà đầu tư crypto nếu quy trình hoàn tất giao dịch bên dưới luôn vận hành theo cùng một cách, không chỉ khi mọi thứ bình thường, mà cả khi bên nợ thanh toán chậm hoặc khoản phải thu bị tranh chấp.
Bridge nên là cổng vào, không nên là phần chịu tải cốt lõi của kiến trúc. Nếu định tuyến cross-chain nằm ngay trong quy trình hoàn tất giao dịch cốt lõi, bạn đã đưa quy trình ứng phó sự cố của người khác vào sản phẩm của mình. Với một công ty bao thanh toán đang cố mở khóa vốn lưu động trong vài ngày thay vì vài tháng, đây không phải là một phụ thuộc có thể chấp nhận được.
Khả năng dự đoán chính là sản phẩm, không phải một chỉ số phụ. Một nhà đầu tư đưa stablecoin vào pool khoản phải thu không phải đang chạy theo thông lượng. Họ đang đánh giá một mức lợi suất dựa trên chu kỳ dòng tiền thực. Hạ tầng bên dưới phải tôn trọng cam kết đó một cách nhất quán, đặc biệt vào những thời điểm điều kiện tín dụng thắt chặt và nhà đầu tư dễ bị hấp dẫn bởi lợi suất ở nơi khác.
Tiêu Chuẩn Cốt Lõi Để RWA Trở Nên Đáng Tin Cậy
Nếu chúng ta các khoản nợ được token hóa và các công cụ tín dụng có thể sử dụng nhiều tiện ích trở thành tài sản thế chấp đáng tin cậy ở quy mô tổ chức thì mục tiêu thiết kế phải là một kiến trúc đơn giản hơn. Ít layer hơn. Ít bridge hơn. Một môi trường hoàn tất giao dịch có thể vận hành cung một cách tại mỗi lần, đặc biệt trong những thời điểm mà mọi thứ xung quanh đều biến động.
Đây không phải là lập luận phản đối đổi mới ở tầng hạ tầng. Đây là lập luận rằng đổi mới nên hướng tới việc giảm bớt sự phức tạp, thay vì tiếp tục thêm nhiều lớp mới.
Trong vài năm tới, công việc kỹ thuật có giá trị nhất trong lĩnh vực này sẽ không phải là tạo thêm nhiều bề mặt tích hợp. Nó sẽ là thu gọn các bề mặt đó lại.
Vì Sao Lựa Chọn Hạ Tầng Là Quyết Định Của Nhà Sáng Lập
Việc xây dựng Factor khiến tôi phải suy nghĩ rất kỹ về việc những vấn đề này thực sự có thể được giải quyết ở đâu trong stack.
Một số vấn đề nằm ở tầng ứng dụng và chúng tôi xử lý trực tiếp thông qua cách cấu trúc các công cụ tài chính cũng như cách quản lý dòng rút vốn và hoàn vốn. Nhưng một số vấn đề khác nằm ở tầng hạ tầng. Và nếu môi trường hoàn tất giao dịch bên dưới đã bị phân mảnh, thì dù thiết kế ứng dụng có thông minh đến đâu cũng không thể giải quyết triệt để được.
Các builder đang bước vào lĩnh vực RWA hôm nay có một lợi thế lớn: họ có thể học từ thế hệ triển khai đầu tiên.
Bài học tôi muốn các builder ghi nhớ là: hãy chọn hạ tầng cẩn trọng như cách bạn chọn một khu vực pháp lý. Hạ tầng đó sẽ đặt ra những quy tắc nền tảng mà mọi thứ bạn xây dựng sau này phải vận hành theo, đặc biệt khi hệ thống bị thử thách.
Câu hỏi quan trọng cần đặt ra từ sớm không phải là chain nào có nhiều bridge nhất hay nhiều tích hợp nhất mà đúng hơn là: môi trường nào cho phép bạn đưa ít phụ thuộc trọng yếu nhất vào quy trình từ khi tài sản được đưa lên hệ thống cho đến khi giao dịch được hoàn tất. Đó mới là phần cốt lõi của sản phẩm.
This is a community-run blog for third-party contributors. The views expressed here are those of the authors and do not reflect the official Alephium project. This content is for informational purposes only and does not constitute financial, legal or investment advice. Cryptocurrency carries risk and is highly volatile. Information may be incomplete or outdated. Always conduct your own research. We disclaim liability for any loss or damage resulting from reliance on this article.
